Istota i zadanie światopoglądu cz. 3

Autor: | Opublikowane w Podstawy światopoglądu Brak komentarzy | Tagi: światopogląd teocentryczny, światopogląd tradycyjny, światopogląd teistyczny, światopogląd typy, światopogląd w starożytności

W tej bowiem dążności podmiotu, by wszelki byt sprowadzić do jednej zasady, stoi na straży prawdy sam przedmiot, cała rzeczywistość. Jeżeli więc w tej redukcji posuwamy się za daleko, wtedy świat rzeczywisty przypomina nam, że i ta redukcja ma swoje granice. Z tego też punktu można, jak się nam zdaje, najlepiej ocenić wartość postulatu, jaki niemal wszyscy współcześni filozofowie stawiają jednolitemu, monistycznemu na świat poglądowi. Mianowicie domagają się, ażeby światopogląd sprowadził mnogość rzeczy i zjawisk do jednej zasady konstytutywnej, t. j. ażeby wykazał istotną równość, nawet tożsamość wszystkiego, a zwłaszcza zjawisk fizycznych i psychicznych. Lecz któż nie widzi, że się w taki sposób z góry przesądza o tym, jakim powinien być świat przedmiotowy. Właśnie ci, którzy najostrzej krytykują filozofię średniowieczną, metafizykę dedukcyjną i racjonalizm aprioryczny, ci którzy rzekomo jedynie na doświadczeniu się opierają, by dojść do światopoglądu, właśnie ci wpadają tu w najgorszy aprioryzm, popełniają tu błąd zasadniczy, sprzeczny z ich hasłami, gdyż z góry decydują o istocie świata. Że musimy dojść do jednolitego poglądu na świat, tego domaga się natarczywie cała natura nasza; ale w jaki sposób, w jakich granicach ta jedność i jednolitość się wreszcie przedstawi, o tym rozstrzyga już nie podmiot i natura poznania naszego, ale przedmiot, rzeczywistość.