Istota i zadanie światopoglądu cz. 10

Autor: | Opublikowane w Podstawy światopoglądu Brak komentarzy | Tagi: judaizm światopogląd, światopogląd konserwatywny, światopogląd klasyczny, światopogląd konsumpcyjny, światopogląd kartezjusza

Wreszcie na trzecim miejscu żądaliśmy, by ta redukcja zjawisk do jednej zasady nie była hipotetyczna, nie była tylko mniej lub więcej możliwa lub prawdopodobna, lecz by światopogląd mógł nam dać pewne, niezachwiane dowody na swoje najwyższe wnioski i twierdzenia. Rzeczywistość bowiem jest jedna i pewna, w rzeczywistości nie ma możliwości lub przypuszczeń, lecz albo istnieje byt, fakt lub prawo, albo go nie ma. Prawdziwy więc światopogląd będzie ten, który samą rzeczywistość jak najdokładniej odtwarza.

Ważniejszą atoli przyczyną, dlaczego od poglądu na świat żądamy tej pewności i ścisłości dowodów, są potrzeby podmiotu. Bez tej bowiem trzeciej cechy żadna z tych potrzeb naszych, o których w pierwszej części była mowa, nie może być zaspokojona przeto bez tej trzeciej cechy światopogląd chybia celu.

Nasamprzód nie może być mowy o tym, by się rozum zadowolił jakimś poglądem hipotetycznym tylko, mniej lub więcej prawdopodobnym. Gdy dla wytłumaczenia rzeczy lub faktu rozmaite drogi stoją nam otworem; gdzie znajdują się różne, nieraz sprzeczne ze sobą możliwości, tam rozum nie doszedł jeszcze do poznania rzeczywistości. Wtedy znajduje się on jeszcze na drodze do celu, szuka jeszcze prawdy, nie posiada jej.

Taki stan umysłowy udziela się z koniecznością rzeczy stronie naszej uczuciowej. Uczucia, skłonności i namiętności nasze, nie mające ni pewnego przewodnika, nie jednolitego, jasno określonego kierunku nad sobą, wyłamują się z pod władzy rozumu tym łatwiej, że sam rozum nie czuje się pewnym swego panowania. Tak następuje dysharmonia w całym jestestwie naszym.